مصوب 26/4/1380

بخش یک: کلیات
فصل اول- تعاریف
ماده 1- سازمان زندان‌ها و اقدامات تامینی و تربیتی کشور، سازمانی است مستقل که مستقیماً زیر نظر رئیس قوه قضائیه انجام وظیفه می‌نماید و اختصاراً در این آئین‌نامه سازمان نامیده می‌شود.
ماده 2- سازمان همه ساله در موعد مقرر بودجه خود را در ردیف مستقل پیش‌بینی نموده و پس از موافقت رئیس قوه قضائیه ضمن ارسال به سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی، برای تصویب نیز پیگیری و اقدامات لازم را انجام خواهد داد.
ماده 3- زندان محلی است که در آن محکومین قطعی با معرفی مقامات ذیصلاح قضائی و قانونی برای مدت معین یا به طور دائم به منظور اصلاح و تربیت و تحمل کیفر نگهداری می‌شوند.
ماده 4- بازداشتگاه محل نگهداری متهمینی است که با قرار کتبی مقامات صلاحیتدار قضائی تا اتخاذ تصمیم نهائی به آنجا معرفی می‌شوند.
تبصره 1- تا زمانی که بازداشتگاه‌های موضوع این ماده ایجاد نشده است، در طبقه‌بندی داخل زندان‌ها محل جداگانه‌ای برای نگهداری متهمین تحت قرار در نظر گرفته می‌شود.
تبصره 2- با اجرای طرح ساماندهی منطقه‌ای زندان‌های کشور، محکومین به حبس‌های کوتاه مدت که از سوی سازمان تعیین و ابلاغ می‌شود در بازداشتگاه نگهداری خواهند شد.
ماده 5- زندان‌ها به شرح مواد آتی به زندان بسته، زندان نیمه باز، زندان باز و مجتمع‌های حرفه‌آموزی و کار درمانی «اردوگاه» تقسیم می‌شوند.
ماده 6- زندان بسته، زندانی است محصور که با برج‌های دیده‌بانی در پوشش داخلی و خارجی دارای حفاظت کامل باشد.
تبصره- در این نوع زندان، محکومیت شب‌ها در خوابگاه‌های اختصاصی یا گروهی نگهداری و روزها از برنامه‌های آموزشی و فنی حرفه‌ای و تفریحی استفاده می‌نمایند و یا در کارگاه‌های داخل زندان به کار گمارده می‌شوند.
ماده 7- زندان نیمه باز، زندانی است محصور که در پوشش خارجی دارای حفاظت مناسب باشد و در آن زندانیان به طور گروهی با تعداد کافی مامور مراقب بدون اسلحه به کار اعزام می‌گردند و پس از خاتمه کار مجدداً به آسایشگاه‌های خود عودت داده می‌شوند.
ماده 8- زندانیان زیر در زندان نیمه‌باز نگهداری می‌شوند:
الف- محکومین جرائم غیرعمدی.
ب- محکومین به جزای نقدی که به لحاظ عجز از پرداخت جزای نقدی تحمل کیفر حبس می‌کنند.
ج- محکومین مالی، موضوع ماده 2 قانون نحوه اجرای محکومیت‌های مالی.
د- محکومین به حبس در جرائم عمدی با شرایط زیر:
1- محکومین به حبس تعزیری تا دو سال.
2- محکومین به حبس بیش از دو سال تا 15 سال به شرط تحمل یک دهم از مدت محکومیت در زندان بسته.
3- محکومین به حبس بیش از 15 سال و حبس ابد به شرط تحمل 2 سال از مدت محکومیت در زندان بسته.
ماده 9- زندان باز، زندانی است بدون حفاظت و مامور مراقب که زندانی مدت محکومیت خود را در آن با اشتغال به کار یا خدمت می‌گذراند و حق خروج از زندان را نداشته و شب‌ها را در نزدیک‌ترین آسایشگاهی که به همین منظور تعیین شده است استراحت می‌نماید.
ماده 10- زندانیان زیر در زندان باز نگهداری می‌شوند:
الف- محکومین جرائم غیرعمدی.
ب- محکومین به جزای نقدی که به لحاظ عجز از پرداخت جزای نقدی تحمل کیفر حبس می‌کنند.
ج- محکومین مالی، موضوع ماده 2 قانون نحوه اجرای محکومیت‌های مالی.
د- محکومین با حبس در جرائم عمدی با شرایط زیر:
1- محکومین به حبس‌های تعزیری تا دو سال پس از گذراندن یک چهارم از مدت محکومیت در یکی از زندان‌های بسته یا نیمه باز.
2- محکومین به حبس بیش از دو سال تا 15 سال به شرط تحمل یک پنجم از مدت محکومیت در یکی از زندان‌های بسته یا نیمه باز.
ماده 11- رئیس زندان‌های باز و نیمه باز یا هر یک از موسسات محل کار زندانیان باید به طریق مقتضی طرز اخلاق و رفتار و نظم و ترتیب کار محکومین را کنترل نمایند.
ماده 12- روسای زندان‌های باز و نیمه باز و موسسات محل کار زندانیان موظفند پس از ورود زندانیان آنان را با برنامه‌های خاص زندان و موسسات آشنا نمایند.
ماده 13- زندانیان زندان‌های باز و نیمه باز که در موسسات کار، اشتغال می‌یابند در تمامی ساعات اشتغال، حق خروج از محل کار را نداشته و پس از خروج از آسایشگاه باید مستقیماً به محل کار رفته و به موقع نیز مراجعت نمایند.
زمان ورود و خروج آنان در محل کار دقیقاً باید ثبت شود.
تبصره 1- ماموران زندان موظفند، طرز رفتار و اخلاق و نظم و ترتیب کار زندانیان را برابر مقررات سازمان کنترل نموده و تخلفات آنان را سریعاً به اطلاع رئیس زندان و محل کار مربوطه برسانند.
تبصره 2- در هر مورد که زندانی مقررات مربوطه را رعایت ننماید و یا صلاحیت جهت کار یا نگهداری در محل‌های مذکور را نداشته باشد، با نظر رئیس زندان به زندان بسته اعزام تا حسب مورد تصمیم نهائی از سوی مراجع قضائی یا شورای طبقه‌بندی و انضباطی مربوطه اتخاذ گردد و مراتب به قاضی ناظر زندان جهت اطلاع اعلام خواهد شد.
ماده 14- مجتمع حرفه‌آموزی و کار درمانی (اردوگاه) مرکزی است برای نگهداری متهمین و محکومین جرائم مواد مخدر و اعتیاد.
ماده 15- زندانیان طبق تصمیم شورای طبقه‌بندی به منظور اشتغال به کار یا حرفه‌آموزی به موسسات صنعتی، کشاورزی و خدماتی زیر اعزام می‌شوند:
1- موسسات داخل زندان (این موسسات ممکن است در مالکیت زندان باشد یا به سایر سازمان‌های دولتی یا موسسات خیریه یا تعاونی‌ها یا بخش خصوصی تعلق داشته و زندان مجاز به استفاده از آنان باشد).
تبصره 1- موسسات صنعتی، کشاورزی و خدماتی با توجه به وضعیت ساختمان و کیفیت حفاظت آنها به پیشنهاد رئیس موسسه و تشخیص رئیس سازمان می‌تواند به عنوان زندان باز و یا نیمه باز تلقی گردد.
2- موسسات خارج از زندان که نوعی زندان باز می‌باشند. (این موسسات ممکن است در مالکیت زندان باشد یا به سایر سازمان‌های دولتی یا موسسات خیریه یا تعاونی‌ها یا بخش خصوصی تعلق داشته و زندان مجاز به استفاده از آنها باشد).
تبصره 2- موسسات صنعتی، کشاورزی و خدماتی خارج از زندان باید حتی‌الامکان واجد محل‌های کافی، جهت نمازخانه، کتابخانه، وسائل ارتباط جمعی، خوابگاه، غذاخوری، محلی جهت ملاقات زندانیان و سایر زمینه‌های تفریحات سالم باشند.
ماده 16- مراکز اقدامات تامینی و تربیتی موسساتی هستند که در آنجا متهمین و محکومین قبل و بعد، یا ضمن اجرای مجازات یا مستقل از آن تا رفع حالتی که آنها را در آینده در مظان ارتکاب جرم قرار می‌دهد به حکم یا قرار کتبی مراجع قضائی نگهداری می‌شوند.
ماده 17- موسسات صنعتی، کشاورزی، خدماتی و نظایر آن موسساتی هستند که تحت نظارت سازمان با امکانات لازم از طریق سرمایه‌گذاری دولت و یا مشارکت بخش خصوصی و تعاونی به منظور اشتغال و آموزش فنی حرفه‌ای و نیل به خودکفایی با هدف اصلاح و تربیت زندانیان تاسیس می‌شوند.
تبصره - دستورالعمل ویژه این بخش با نظر حوزه معاونت امور اشتغال، خودکفائی و حرفه‌آموزی تهیه و پس از تایید رئیس سازمان ابلاغ خواهد شد.
ماده 18- ادارات مراقب بعد از خروج مراکزی هستند که حمایت از زندانیان آزاد شده و واجد شرایط را بر عهده می‌گیرند.
ماده 19- کانون اصلاح و تربیت مرکزی است که اطفال و نوجوانان بزهکار کمتر از 18 سال تمام در آنجا برای اصلاح، تربیت و آموزش نگهداری می‌شوند.

فصل دوم- وظایف سازمان و مسئولین زندان، بازداشتگاه و سایر مراکز وابسته به سازمان
ماده 20- وظائف سازمان به شرح زیر می‌باشد:
الف- اجرای مجازات حبس طبق مقررات مربوطه. «سازمان در خصوص اجرای سایر مجازاتها تکلیفی ندارد».
ب- اداره کلیه امور زندان‌ها، بازداشتگاه‌ها و مراکز اقدامات تامینی و تربیتی کشور و موسسات صنعتی، کشاورزی و خدماتی.
ج- ایجاد زندان‌ها، بازداشتگاه‌ها و موسسات صنعتی، کشاورزی و خدماتی و سایر موسسات لازم برای نگهداری، بازپروری، حرفه‌آموزی و اشتغال به کار متهمین و محکومین.
د- انجام تحقیقات و پژوهش‌های علمی به منظور بهبود شیوه‌ها و خدمات زندانبانی.
هـ - تعیین خط مشی، اداره و نظارت بر اجرای کلیه امور مربوط به زندان‌ها و موسسات و مراکز وابسته به آن.
و- تهیه پیش‌نویس قوانین و مقررات مورد نیاز و پیشنهاد آن به مراجع ذیربط.
ز- ایجاد امکانات و تسهیلات لازم و مناسب به منظور انجام امور فرهنگی و تربیتی اعم از اصلاح، ارشاد و آموزش زندانیان.
ح- انجام خدمات مشاوره‌ای و نیز کمک و مساعدت به منظور حل مشکلات زندانیان و خانواده آنان.
ط- جذب هر گونه کمک از قبیل کمک‌های مردمی، موسسات خیریه و ... و برنامه‌ریزی در جهت به کارگیری صحیح این گونه کمک‌ها با هدف بهبود امور زندان‌ها و مساعدت به زندانیان و یا خانواده آنان.
ی- سیاستگذاری و برنامه‌ریزی کلیه امور مربوط به اشتغال و حرفه‌آموزی زندانیان و خودکفایی زندان‌ها و موسسات وابسته.
ک- تهیه آمار و اطلاعات مورد نیاز جهت شناخت روش‌های پیشگیری از وقوع جرائم و بررسی علل و انگیزه‌های ارتکاب آن و ارائه به روسای قوای سه گانه.
«ارائه آمار و اطلاعات به سایر مراجع اداری و مراکز علمی با موافقت رئیس سازمان بلامانع است».
ل- تهیه و پیشنهاد اسامی محکومین واجد شرائط آزادی مشروط و ارائه آن به قاضی ناظر زندان.
م- تهیه و پیشنهاد اسامی محکومین واجد شرائط عفو و ارائه آن به هیات عفو.
ن- برنامه‌ریزی برای مراقبت بعد از خروج زندانی با همکاری دستگاه‌های ذیربط.
ماده 21- سازمان می‌تواند با ایجاد تشکیلات مناسب نسبت به انجام تحقیقات و مطالعات علمی لازم راساً اقدام نماید.
ماده 22- استانداردهای مورد نیاز در خصوص تشکیلات اعم از تعداد کارمندان و ماموران مراقب و انتظامی و مربیان مذهبی و متخصصین در زندان‌ها و موسسات و مراکز وابسته به سازمان به تناسب موقعیت و احتیاجات محل و آمار شناور زندانیان توسط سازمان تعیین و به تصویب سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی خواهد رسید.
ماده 23- در هر زندان، بازداشتگاه و یا سایر مراکز وابسته به سازمان عنداللزوم واحد آمار و رایانه تشکیل می‌گردد تا کلیه آمار مورد نیاز را ثبت نماید.
تبصره- مسئول آمار واحد مذکور موظف است اطلاعات جمع‌آوری شده را طبق دستورالعمل‌های صادره تهیه و به مقام مافوق ارائه نماید.
ماده 24- تاسیس، احداث و اداره کل زندان‌ها و بازداشتگاه‌ها و سایر موسسات و مراکز وابسته به سازمان و نیز تغییر محل آنها منحصراً در اختیار سازمان می‌باشد. مراجع قضائی، اجرائی، اطلاعاتی، انتظامی و نظامی از داشتن زندان و بازداشتگاه اختصاصی ممنوع می‌باشد.
تبصره- بازداشتگاه‌های انضباطی نیروهای مسلح از شمول این آئین‌نامه خارج است.
ماده 25- انتظامات و حفاظت فیزیکی از زندان‌ها و بازداشتگاه‌ها و سایر مراکز وابسته به عهده سازمان است که توسط یگان انتظامی و نیروهای انتظامی تحت امر اعمال خواهد شد.
تبصره- نیروهای فوق تحت امر رئیس سازمان بوده و وی می‌تواند اختیارات خود را راساً یا با تفویض به معاون انتظامی سازمان، به مدیران کل استان‌ها و روسای زندان‌ها واگذار نماید.
ماده 26- وظائف روسای زندان‌ها، بازداشتگاه‌ها و موسسات صنعتی، کشاورزی و خدماتی و سایر موسسات و مراکز وابسته به سازمان عبارت است از:
الف- اجرای قوانین مربوطه و مقررات این آئین‌نامه در زندان‌ها و دیگر مراکز وابسته و نظارت بر حسن اجرای آن.
ب- اجرای تصمیمات شورای طبقه‌بندی با رعایت مقررات مربوطه.
ج- محافظت و مراقبت کامل از زندان و زندانی از طریق عوامل در اختیار و پیش‌بینی تمهیدات لازم برای جلوگیری از فرار زندانیان و همچنین مراقبت در نحوه رفتار ماموران با زندانیان.
د- اهتمام و اقدام در جهت تهذیب، اصلاح و تربیت زندانیان و نیز تامین بهداشت، تغذیه، تربیت بدنی و تفریحات سالم آنان در محیط زندان یا موسسه یا مراکز وابسته.
هـ - اجرای برنامه‌های آموزش علمی، مذهبی و فنی حرفه‌ای زندانیان با همکاری سازمان‌های مربوط.
و- اعمال نظارت و بازرسی مداوم و کسب اطلاعات لازم از وضعیت عمومی و فردی زندانیان و رسیدگی مقدماتی به تقاضای آنان و اعلام به مقامات مسئول.
ز- همکاری و مساعدت در اجرای برنامه‌های انجمن حمایت از زندانیان، ستاد مردمی رسیدگی به امور دیه، مراکز مراقبت بعد از خروج و موسسات صنعتی، کشاورزی و خدماتی و سایر مراکز وابسته.
ح- مراقبت در اجرای برنامه روزانه و دو نوبت سرشماری از زندانیان و گزارش اتفاقات و آمار روزانه به مقامات مافوق برابر دستورالعمل‌های صادره.
ط- گزارش نتایج حاصله از اجرای برنامه‌های محوله به مقامات بالاتر برابر دستورالعمل‌های صادره.
ی – تهیه برنامه و بودجه سالیانه واحد تحت سرپرستی و ارائه آن به مدیر کل استان.
ک- انجام سایر وظائف پیش‌بینی شده در این آئین‌نامه.
ماده 27- رئیس زندان یا موسسه و مراکز وابسته شخصاً و در غیاب وی مسئول مربوطه به محض اطلاع از وقوع حادثه باید در محل حاضر شده، ضمن اتخاذ تدابیر لازم و عاجل برای برقراری نظم و آرامش در صورت لزوم، مراتب را در اسرع وقت به مقامات بالاتر گزارش نماید.
ماده 28- معاون زندان بر حسب وظیفه و عنوان اختصاصی (هر یک از معاونت‌ها) و بر اساس درجه زندان در انجام تکالیف مقرر با رئیس زندان همکاری و معاضدت نموده و دستورهای قانونی او را به مورد اجرا می‌گذارد و در غیاب رئیس زندان یکی از معاونین به پیشنهاد وی و تصویب مدیر کل استان مسئولیت امور را به عهده خواهد داشت.
ماده 29- وظایف فرمانده قرارگاه زندان به شرح زیر است:
1- نظارت بر امور حفاظت فیزیکی زندان و تایید لوحه نگهبانی، گشت و کنترل و تایید لوحه پاسداری.
2- نظارت بر حضور و غیاب پرسنل انتظامی زندان و اقدام لازم در این خصوص.
3- بازدید و بررسی وضع ظاهری کارکنان حاضر به خدمت در هنگام برگزاری مراسم صبحگاه و انجام وظیفه و ارائه آموزش‌ها و تذکرات ضروری به آنها.
4- نظارت در تمرین پرسنل نسبت به طرح‌های دفاعی و امنیتی زندان با پرسنل.
5- بازدید از اماکن زندان و اسلحه و مهمات و تجهیزات و نظارت بر امر نظافت و نگهداری آنها.
6- نظارت بر نحوه اعزام و انتقال زندانیان به مراجع قضائی و دیگر مراجع.
7- نظارت، بررسی، هدایت و راهنمایی مسئول نگهبانی و افسر آموزش و یگان عملیات و سایر عوامل کشیک و گشت در انجام وظایف محوله.
8- ابلاغ دستورات مقامات مافوق و بخشنامه‌های اداری و انتظامی به مامورین مربوط و نظارت بر حسن اجرای آنها.
9- عهده‌دار شدن امور در غیاب مسئول امور انتظامی.
10- تدوین، ارائه و پیشنهاد طرح‌ها و دستورالعمل‌های لازم در زمینه هر یک از موارد فوق در جهت بهبود امور جاری و تسهیل و تسریع کار برابر مقررات.
11- جلوگیری از وقوع هر گونه بی نظمی و نظارت بر تحقیقات اولیه و تشکیل پرنده و اعزام متهم یا متهمین به مراجع قضایی در وقت قانونی.
12-ارائه گزارش لازم از وقایع اتفاقیه به مقام مافوق.
13- انجام سایر امور محوله طبق دستور.
ماده 30- وظایف افسر نگهبان عبارت است از:
1- حضور به موقع در محل خدمت و مطالعه مندرجات 24 ساعت گذشته دفتر ثبت وقایع و خدمات روزانه به منظور پیگیری و اجرای دستورهای صادره از سوی مقام مافوق و اطلاع از وقایع مربوطه.
2- کنترل عوامل نگهبانی، نظارت بر تحویل اسلحه و مهمات به آنان، تطبیق نام آنان با لوحه نگهبانی، اعلام پرسنل غایب به مقام مافوق و ثبت اسامی و مامورین حاضر در دفتر ثبت وقایع و خدمات روزانه.
3- نظارت بر امور کمک افسر نگهبان مبنی بر اعزام به موقع عوامل نگهبانی به محل ماموریت.
4- تحویل و تحول امور نگهبانی با توجه به وقعات روز قبل.
5- تنظیم و ثبت وقعات و گزارش‌های نهایی به صورت صحیح و بدون خط‌خوردگی و تراشیدگی و الحاق برابر دستورالعمل‌های صادره.
6- رسیدگی به پرونده‌های متشکله باقی مانده از نگهبانی قبل جهت تکمیل و به جریان انداختن و آماده نمودن آنها برای ارسال به مراجع قضایی.
7- نظارت بر انجام وظیفه مامورین اطلاعات درب ورودی و راهنمایی مراجعه کنندگان و نگهداری اشیاء ممنوعه ارباب رجوع.
8- بازدید از عوامل نگهبانی و اماکن انتظامی در طول مدت خدمت.
9- تقدیم گزارش از وضعیت حفاظت فیزیکی زندان در زمینه مشکلات، نواقص، ایرادات و نارسائی‌ها به فرمانده انتظامی در مدت نگهبانی.
10- نظارت بر امور محوله داخلی بین پوسته دوم زندان مانند نظافت کلیه اماکن انتظامی، اطمینان از عدم وجود اشکال در ساختمان و تاسیسات.
11- تعیین افراد جیره بگیر، امور رفاهی مامورینی که به طور شبانه‌روزی در زندان به سر می‌برند، وضعیت ظاهری و شئونات اسلامی، رعایت موارد انضباطی و جلوگیری از حرکات یا اعمال سوء مامورین و نظارت بر اجرای برنامه‌های دسته‌جمعی از جمله نماز جماعت، سخنرانی و اجرای دستورات انضباطی و تنبیهی در مورد هر یک از کارکنان و ارائه گزارش نواقص، معایب مشهود در هر مورد به مقام بالاتر.
12-اجرای مراسم صبحگاه و شامگاه.
13- اعمال نظارت لازم بر بازرسی بدنی از زندانیان، ملاقات کنندگان و بازرسی دقیق وسائط نقلیه و سایر تجهیزات در هنگام ورود و خروج از زندان بدون استثناء.
14-هدایت و نظارت کمک نگهبان در انجام وظایف و امور محوله.
15- ارائه گزارش سوانح و حوادث غیر مترقبه حادث شده به مقام مافوق در اسرع وقت.
16- اجرای کامل مقررات و آئین‌نامه‌های مربوطه و نظارت کامل در حسن جریان امور انتظامی و سرکشی و بازدید مرتب از اماکن مختلف پستی و ارتباط آنان با یکدیگر و به طور کلی برقراری نظم و آرامش در محدوده فیزیکی تحت مسئولیت و اعمال مراقبت دائم در مورد جلوگیری از ورود هر گونه سلاح سرد و گرم به زندان.
17- آمارگیری از کارکنان تحت امر به منظور آگاهی بر تعداد کارکنان موجود، غائب، در حال مرخصی، بیمار، فراری، منتسب و غیره و تنظیم آمار لازم و درج آن در دفتر نگهبانی.
18- انجام سایر امور محوله طبق دستور.
ماده 31- مسئول بازدید و کنترل ورود و خروج افراد و وسایل موظف است علاوه بر امور محوله اقدامات زیر را انجام دهد:
1- بازرسی دقیق از وسائط نقلیه و اشیائی که به هر نحو به زندان وارد و یا خارج می‌شوند و جلوگیری از ورود و خروج اشیاء ممنوعه.
2- بازرسی بدنی از زندانیان و مراجعین به هنگام ورود یا خروج از زندان و جلوگیری از ورود و خروج اشیاء ممنوعه.
3- اجرای مقررات مربوط به ورود اشخاص به زندان.
4- تنظیم و ثبت دفتر ورود و خروج به زندان.
5- ارائه گزارش موارد تخلفات زندانی و ارباب رجوع و معرفی آنان به مسئول مربوطه.
6- کنترل ورود و خروج خودروها از حیث ثبت تاریخ و ساعت و شماره خودرو با نام راننده مربوطه و گرفتن کارت شناسایی معتبر از راننده و در مواقع ضروریت گرفتن کارت ماشین.
7- تحویل تعرفه ملاقات (برگه ملاقات) و تطبیق امضاء ملاقات شونده با برگه ملاقات قبل از ورود به سالن ملاقات.
8- آموزش و راهنمایی کارکنان تحت مسئولیت در مواقع ضروری.
ماده 32- وظایف سایر مسئولین و کارکنان در زندان‌ها، بازداشتگاه‌ها، موسسات صنعتی، کشاورزی و خدماتی و سایر موسسات و مراکز وابسته بر اساس شرح وظائف پست سازمانی مصوب خواهد بود.
ماده 33- ترک نگهبانی، صحبت کردن در موقع نگهبانی، خوابیدن و نشستن و خارج شدن از محوطه پسگاه، غذا خوردن، استعمال دخانیات، انجام حرکاتی که باعث انصراف خاطر آنان از خدمت و مراقبت از زندانیان در تکالیف مقرره آنان شود ممنوع می‌باشد. نگهبانان باید طبق آئین‌نامه داخلی همیشه مجهز و ملبس به لباس رسمی و تمیز و مرتب بوده، مواقعی که در داخل زندان‌ها ماموریت داشته باشند بدون اسلحه انجام وظیفه نمایند. اسلحه، مهمات و تجهیزات زندان باید در پوشش خارج بند در جای امن و مستحکم نگهداری شود. هنگامی که نگهبانان زندانی را طبق دستور رسمی و کتبی مقامات صلاحیتدار قانونی برای محاکمه یا بازپرسی یا انتقال به زندان یا محل دیگر از زندان خارج می‌نمایند باید مسلح باشند و در طول راه حق توقف و مذاکراه و حرف زدن با متهم و دیگران را ندارند و مکلفند زندانی را برابر مقررات مربوط تحت مراقبت کامل از جای خلوت مستقیماً به مرجع احضار کننده بدرقه نموده پس از انجام کار او را بلافاصله و به همان نحو مستقیماً به زندان عودت داده به افسر نگهبان خارج تحویل نمایند. نگهبانان به هنگام نگهبانی، بدرقه و حفاظت زندانیان از ادای احترامات معاف خواهند بود. اگر زندانی مبادرت به فرار نماید نگهبان موظف است ضمن استمداد از اطرافیان با تمام توان او را تعقیب نموده و چنانچه با به کار بردن تلاش‌های ممکن موفق به دستگیری او نشود سه مرتبه با صدای بلند و رسا ایست داده هر گاه باز هم توقف ننمود، با رعایت اطراف و جوانب و توجه به اینکه باعث قتل یا جرح کسی نگردد با استفاده از اسلحه و خالی کردن تیر هوائی و در مقام ناچاری با نشانه‌گیری ساق پای زندانی از فرار او جلوگیری نماید. هر گاه نگهبان بدون اجازه رسمی و کتبی مقامات مربوط از بازداشت هر زندانی، اطلاعی به خارج از زندان داده یا اطلاعات و پیام‌ها و نوشته‌ها یا اجناس و اشیائی از طرف زندانیان به خارج برساند یا از خارج برای آنان بیاورد به نسبت اهمیت تخلف تحت تعقیب قرار خواهد گرفت. نگهبان در مواقعی که خلافی از یک نفر زندانی مشاهده نماید بدون اینکه حق داشته باشد او را مجازات یا حتی ملامت کند بایستی مراتب را با ذکر جزئیات امر کتباً به افسر نگهبان گزارش دهد چنانچه در مقام رسیدگی خلاف گزارش وی ثابت شود مواخذه خواهد شد.
تبصره- تخلف از مقررات ماده فوق علاوه بر تعقیب قانونی موجب تنبیه انضباطی خواهد بود.
ماده 34- رئیس دفتر زندان مکلف است در حسن جریان کلیه امور مربوط به دبیرخانه و یا بایگانی و تقویم و ابلاغ و اجرای احکام، نظارت کامل داشته و مراقبت نماید تا کارهای جاری بدون وقفه و تاخیر و به موقع انجام شده، پاسخ نامه‌های رسیده در اسرع وقت تهیه و به مقصد ارسال شود، کلیه نامه‌ها و احکام و قرارهای رسیده در دفاتر مربوطه ثبت، پس از ابلاغ به زندانیان و اجرای مفاد آن در پرونده مربوط به هر زندانی درج و بایگانی گردد. بدیهی است نتیجه اجرای حکم را به مرجع قضائی مربوطه ارسال خواهد نمود. دفاتر داخلی هر زندان عبارتند از:
دفتر نامه‌ها و احکام و قرارها- دفتر ثبت اسامی زندانیان- دفتر حضور و غیاب زندانیان- دفتر تقویم و احتساب محکومیت‌ها با تعیین تاریخ دقیق آزادی زندانیان- دفتر ثبت اسامی زندانیان پیشینه‌دار- دفتر ثبت احضاریه‌ها- دفتر آزادی زندانیان- دفتر ورود و خروج زندانیان- دفتر ملاقات.
تبصره 1- نظارت کامل در اجرای محکومیت‌های نقدی زندانیان در زندان‌ها از وظائف خاصه مسئول اجرای احکام هر زندان می‌باشد.
تبصره 2- زندان‌هایی که مجهز به سیستم رایانه می‌باشند کلیه اقدامات دفتری فوق از طریق رایانه انجام می‌گیرد.
ماده 35- مسئول شعبه اموال و انبار که صاحب جمع اموال زندان شناخته می‌شود مکلف است طبق مقررات آئین‌نامه مربوط در محافظت و نگهداری اثاثیه و اموال دولتی و لوازم و اشیاء و اسناد متعلق به زندانیان مراقبت و اهتمام شایسته به عمل آورده و وظایف مشروح زیر را انجام دهد:
- پیش‌بینی و اقدام به موقع و لازم در تهیه و تدارک اثاثیه و ملزومات و مایحتاج داخلی زندان از قبیل لباس و پوشاک مامورین و زندانیان، تامین احتیاجات مربوط به سوخت و روشنائی و استحمام و نظافت و بهداشت زندانیان و امکنه زندان و هر گونه ضروریات دیگر.
- جلوگیری از تفریط و تضییع و حیف و میل اموال و اثاثیه دولتی و لوازم شخصی زندانیان و اشیائی که به طور امانت می‌سپارند.
- تهیه و تنظیم دفاتر مربوط به ثبت نامه‌های اداری.
- وصول و تحویل اموال و ملزومات و اشیاء دولتی، نوشت افزار اداری، ملبوسات دولتی زندانیان و ماموران زندان.
- ثبت اموال و اثاثیه دولتی بر طبق نمونه رسمی و منطبق با مقررات آئین‌نامه اموال دولتی.
- ثبت درخواست‌های مربوط به تهیه اشیاء و لوازم مورد احتیاج.
- ثبت البسه و لوازم شخصی و اسناد عادی و قیمتی زندانیان و هر چیزی که زندانی موقع ورود به زندان با خود دارد، در دفاتر مربوطه.
- تفکیک و نگهداری کیسه‌های محتوی لباس و اشیاء زندانیان به ترتیب شماره ردیف. (لباس و لوازم شخصی هر زندانی به محض ورود او به زندان باید به وسیله متصدی انبار تنظیف و ضد عفونی شده در کیسه مخصوص با ذکر شماره در برگ صورت مجلس تنظیمی تحویل و تحول که یک نسخه آن با قبض انبار به زندانی تسلیم می‌شود لفاف شده و در حفظ و حراست آن از گزند موش و بید و آفات دیگر دقت و مراقبت کافی به عمل آید).
- تنظیم اسناد و درخواست رسمی برای تهیه و تدارک اجناس مورد لزوم به امضاء و گزارش رئیس زندان و مقامات مالی مربوط.
- مراقبت در نظافت و حفاظت کامل اموال دولتی و امکانات زندانیان.
- دقت و مراقبت کافی در تحویل صحیح و سالم امانات زندانیان در موقع آزادی یا انتقال آنان و ارسال صورت مجلس تنظیمی با امضاء زندانی به دفتر زندان.
ماده 36- ادارات و دوایر و شعب مددکاری و خدمات اجتماعی در جهت شناخت شخصیت زندانیان و کشف و حل معضلات و مشکلات شخصی و خانوادگی و اجتماعی آنان تحقیقات و اقدامات لازم را نموده و یک نسخه از تحقیقات را جهت ضبط در پرونده شخصیت زندانی به رئیس زندان و نسخه دیگر را جهت اقدام لازم به اداره متبوع خود تسلیم می‌نماید. مددکاران باید با ابراز شفقت و جلب اعتماد زندانی برای بازگشت آنان به زندگی عادی و سالم اجتماعی اقدام و اهتمام لازم به عمل آورند.
ماده 37- وظائف مسئولان فرهنگی و تربیتی زندان‌ها (به منظور تحقق اهداف اصلاحی و تربیتی) به شرح زیر می‌باشد:
الف- ایجاد ارتباط میان مسئولان زندان‌ها با سازمان‌ها و دوایر دولتی و موسسات خصوصی و مراکز و شخصیت‌های علمی و مذهبی و اجتماعی.
ب- تنظیم برنامه بازدید از زندان‌ها و موسسات دیگر با رعایت مقررات پیش‌بینی شده در این آئین‌نامه.
ج- برنامه‌ریزی به منظور موعظه مذهبی و تعلیم مبانی عقیدتی و دینی و اخلاقی در جهت تهذیب و تزکیه نفس زندانیان.
د- اقدامات لازم در جهت حل مشکلات روحی و تسکین درونی و ایجاد امید به اصلاح و زندگی صحیح اجتماعی در زندانیان.
هـ - اجرای برنامه‌های عبادی از جمله نماز، آموزش قرآن و سایر برنامه‌های فرهنگی و مذهبی.
و- اجرای برنامه‌های آموزشی، هنری، حرفه‌آموزی، ورزشی و رفتاری زندانیان.
ز- نشر فرهنگ کتابخوانی و هماهنگی‌های لازم به منظور ایجاد کتابخانه و تامین کتب و نشریات مجاز.
ح – جل مشارکت‌های مردمی در اجرای برنامه‌های فرهنگی و تربیتی و ایجاد نمایشگاه‌های مربوطه.
تبصره- روسای زندان‌ها مکلفند در جهت اجرای وظائف فوق ضمن همکاری‌های لازم موانع احتمالی را برطرف نمایند.
ماده 38- روانشناسان زندان موظفند با همکاری مددکاران و بخش معاونت امور فرهنگی و تربیتی و ملاحظه پرونده شخصیتی زندانیان ضمن بررسی ناسازگاری و ناهنجاری‌های روانی آنان مراتب را به شورای طبقه‌بندی اعلام و اقدام لازم برای ایجاد سازگاری و عنداللزوم درمان آنان به عمل آورند.
ماده 39- مسئول بهداری زندان موظف است با همکاری متخصصین مربوطه از قبیل روانپزشک، پزشک و یا روانشناس نسبت به بستری کردن بیماران روانی به منظور معالجه آنان اقدام نموده در صورتی که عارضه بیماری مشارالیهم منجر به جنون یا اختلال مشاعر تشخیص داده شود مراتب را در اسرع وقت از طریق رئیس زندان به پزشکی قانونی جهت اعلام نظر و اطلاع به مقامات قضائی گزارش نموده و عندالاقتضاء برای انتقال و معالجه آنان در یک موسسه درمانی و تامینی تدابیر شایسته قانونی را اتخاذ نماید.
ماده 40- مراقبین موسسات صنعتی، کشاورزی و خدماتی موظفند ضمن اجرای دستوراتی که از طرف رئیس موسسه به آنان ابلاغ می‌شود، در روز حداقل دوبار صبح و عصر از زندانیان سرشماری و حضور و غیاب به عمل آورده و ضمن گشت، زندانیان مشغول به کار را تحت نظر گرفته و از هر گونه تماس آنان با افراد خارج و یا خروجشان از محوطه موسسه یا فرار آنان جلوگیری کنند و در صورت بروز حادثه با مشاهده هر گونه تخلف فوراً طبق مقررات این آئین‌نامه اقدام و مراتب را به رئیس موسسه گزارش نمایند.
ماده 41- محکومان در طول اقامت در زندان و یا موسسات صنعتی، کشاورزی و خدماتی و یا اقامت در موسسات اقدامات تامینی و تربیتی از حیث تحولات حاصله در خصوصیات اخلاقی و مذهبی و تشخیص سلامت بدنی و روحی تحت مراقبت و بررسی متخصصین زندان یا موسسه مربوطه قرار خواهند داشت.
تبصره- انجام اقدامات مقرر در این ماده در بازداشتگاه‌ها نیز حسب مقدورات اعمال خواهد شد.

بخش دوم- مقررات عمومی
فصل اول- پذیرش، تشخیص و طبقه‌بندی
ماده42- در هر زندان یا موسسه صنعتی، کشاورزی و خدماتی هر ماه یک بار کمیسیونی با مسئولیت رئیس زندان، موسسه و یا نماینده وی و با شرکت متخصصین روانشناسی، مددکاری، فرهنگی، تربیتی و در صورت لزوم کارشناسان ذیصلاح دیگر تشکیل و خلاصه نظرات کمیسیون مزبور نسبت به زندانی در پرونده شخصیت او منعکس می‌گردد.
تبصره- روسای زندان‌ها و موسسات صنعتی، کشاورزی و خدماتی مکلف هستند در صورت درخواست مقامات قضائی ذیربط، مستخرجه‌ای از پرونده شخصیت زندانی را تهیه و ارسال دارند.
ماده 43- واحد پذیرش و تشخیص محلی است برای پذیرش، بررسی و شناخت شخصیت زندانیان که زیر نظر مسئول مربوطه انجام وظیفه می‌نماید.
تبصره- در صورت لزوم واحد پذیرش و تشخیص به صورت جداگانه خواهد بود.
ماده 44- پذیرش زندانی از زمانی آغاز می‌گردد که متهم یا محکوم به موجب برگ رسمی به امضاء و مهر مقام قضائی صادر کننده قرار یا حکم، متضمن مشخصات کامل متهم یا محکوم (شهرت- نام- نام پدر- سن – شماره شناسنامه- شغل- نوع جرم و اتهام یا محکومیت- نوع و میزان مجازات- شماره قرار یا حکم- تاریخ شروع بازداشت) وسیله مامور شناخته شده قبلی که باید کارت شناسائی رسمی ملصق به عکس خود را ارائه دهد به بازداشتگاه یا زندان یا سایر مراکز وابسته تحویل می‌گردد.
تبصره 1- عدم ذکر نام و نام خانوادگی، نام پدر، نوع اتهام، شماره قرار و نیز عدم مهر و امضای مقام قضائی و قانونی، موجب عدم پذیرش زندانی خواهد بود مگر در مواردی که به ولگردی یا بی هویتی و امثال آن تصریح گردد که در این صورت زندان و مرجع قضائی بایستی به هر نحو ممکن مشخصات دقیق وی را به دست آورده و در سوابق ثبت کند.
تبصره 2- سازمان موظف است فهرست مقامات صلاحیتدار قانونی را که بر اساس سایر قوانین موضوعه مجاز به معرفی متهمین یا محکومین به زندان می‌باشند را به ادارات کل زندان‌ها اعلام نماید.
ماده 45- از هر زندانی به محض ورود در قسمت پذیرش و تشخیص توسط مامورین نیروی انتظامی انگشت‌نگاری و عکاسی به عمل می‌آید و پس از تنظیم دو برگ انگشت‌نگاری (یک برگ برای زندان و یک برگ برای ارسال به مراکز اسناد قانونی) برای تعیین پیشینه با ذکر شماره عکس زندانی به انضمام مدارک رسمی نسبت به تحویل زندانی اقدام می‌گردد و علاوه بر شماره کلاسه دفاتر ثبت کل و ثبت قرارها و محکومیت‌ها ذکر شماره عکس نیز در کلیه مکاتبات مربوط به بازداشتی‌ها و محکومان الزامی است.
تبصره 1- هر زندانی مکلف است هنگام ورود مشخصات صحیح و کامل خود را به واحد پذیرش اعلام نماید و در صورت ارائه مشخصات غلط طبق مقررات این آئین‌نامه تنبیه انضباطی خواهد شد.
اعلام مشخصات صحیح به مرجع بازداشت کننده نیز الزامی است.
تبصره 2- زندانی هنگام ورود باید حداقل یک نفر را معرفی نماید که در صورت بروز هر گونه اتفاقی برای وی در اسرع وقت به فرد مذکور اطلاع داده شود.
ماده 46- در زندان‌ها باید دفاتر ثبت کل حاوی نکات زیر، صفحه‌بندی و به امضاء و مهر رئیس زندان رسیده و مشخصات زندانی به محض ورود و قبل از تحویل او به زندان به شرح زیر در آن ثبت شود (ذکر هویت کامل متهم با محکوم، شامل: نام و نام خانوادگی کنونی و قبلی، نام مستعار، لقب، نام پدر و مادر، وضع خانوادگی، جنسیت، مذهب، تابعیت، شغل، سن، وضعیت تاهل، میزان سواد، پیشینه کیفری، شماره عکس، علائم مخصوص بدنی، نوع اتهام یا محکومیت، نوع قرار یا مجازات، مدت محکومیت، تاریخ شروع بازداشت، تاریخ آزادی از زندان، شماره قرار یا حکم، مرجع صدور قرار یا حکم، نشانی دائم، شماره تلفن، شماره و محل صدور شناسنامه) صحت انطباق مشخصات فوق با زندانی معرفی شده باید در ذیل معرفی‌نامه به وسیله مامور مراقب و آورنده نامه زندانی تایید و پس از ثبت مراتب در دفتر ثبت کل صحت آن به امضاء زندانی معرفی شده در ستون آخر دفتر مذکور گواهی شود.
ماده 47- پس از ثبت مشخصات کامل زندانی در دفاتر (دفاتر مذکور در ماده 33) برای هر زندانی به ترتیب شماره دائمی عکس پرونده تشکیل می‌گردد و کارت شناسائی ملصق به عکس همچنین کارت بایگانی به ترتیب حروف الفبا تهیه و در ردیف مربوطه نگهداری می‌گردد.
ماده 48- شماره مکاتبات اداری درباره زندانی به این شرح خواهد بود:
متهمان: (شماره ردیف، شماره عکس، بزه مورد اتهام، شماره مربوط به نوع بزه، شماره ترتیب دفتر ثبت کل، علامت ممیزه زندان).
محکومان: (شماره ردیف، شماره عکس، بزه مورد حکم، شماره مربوط به نوع بزه مورد محکومیت، شماره ترتیب دفتر ثبت کل، علامت ممیزه زندان).
ماده 49- کلیه پرونده‌های زندانیان اعم از متهم یا محکوم بایستی ملصق به عکس و حاوی برگ انگشت‌نگاری و شرح حال و خلاصه پیشینه شخصی، خانوادگی، اجتماعی و کیفری آنها به امضاء مسئول بایگانی زندان باشد.
ماده 50- برای هر زندانی کارت شناسائی ملصق به عکس شامل مشخصات کامل به شرح مندرج در ماده 44 تهیه و در هر گونه نقل و انتقالی به عنوان معرف و مبین مشخصات زندانی مورد استناد و استفاده لازم قرار می‌گیرد.
ماده 51- رئیس زندان یا جانشین او مکلف است هر روز اول وقت اداری از زندانیان تازه وارد بازدید نموده و الزام اجرای مقررات و مراعات نظم و انضباطی را در محیط بازداشتگاه و زندان به آنان تفهیم و دفترچه راهنمای مقررات و وظائف زندانیان را بین آنها توزیع نماید.
ماده 52- در صورت فقدان منع قانونی، هر زندانی می‌تواند در اسرع وقت به وسائل ممکن به یکی از نزدیکان مورد اعتماد خود اطلاع دهد که در زندان حضور یافته نسبت به تحویل اشیاء و لوازم شخصی او با حضور خود زندانی اقدام نماید، در هر نوبت صورت مجلس تحویل و تحول بایستی در دفاتر نگهبانی و انبار زندان یا بازداشتگاه و پرونده زندانی ثبت شود.
ماده 53- هر گاه زندانی کتباً تقاضا نماید که اشیاء و لوازم شخصی خود را به وسیله پست سفارشی یا به وسیله مطمئن دیگر برای یکی از بستگان خویش ارسال دارد نسبت به بسته‌بندی و لاک و مهر آن با تنظیم صورت مجلس به امضای خود زندانی و مسئول امور نگهبانی و انباردار حاوی مشخصات و جزئیات و تعداد محتویات بسته اقدام می‌گردد. هزینه بسته‌بندی و حمل آن به عهده زندانی می‌باشد.
ماده 54- در صورتی که زندانی نتواند شخص مطمئن را برای تحویل دادن اسناد و اشیاء و لوازم شخصی و قیمتی خود معرفی نماید، تعیین تکلیف و محل و نحوه سپردن و نگهداری آن در محلی غیر از زندان از قبیل صندوق امانات پستی یا یکی از بانک‌ها و غیره موکول به تقاضای کتبی زندانی خواهد بود. هزینه نگهداری به عهده زندانی است.
ماده 55- هنگام انتقال زندانی به زندان دیگر باید تشریفات تحویل و تحول و بسته‌بندی لوازم و اشیاء دیگر او با تنظیم صورت مجلس و ثبت مراتب در دفاتر نگهبانی و انبار کاملا انجام شده و یک نسخه از صورت مجلس به همراه زندانی به زندان مقصد ارسال شود.
ماده 56- زندانیان مجاز هستند در زندان فقط از لوازم و اشیاء شخصی زیر استفاده نمایند در غیر این صورت طبق نظر شورای انضباطی با آنها برخورد خواهد شد.
کتاب و نشریات مجاز، خمیر دندان و مسواک غیر فلزی، جای صابون غیر فلزی، صابون و شامپو، ابر حمام، شانه غیر فلزی، دو عدد حوله کوچک، دو جفت جوراب، لباس زیر بنا به ضرورت بهداشتی، نوشت افزار (کاغذ، پاکت، مداد، خودکار)، عینک طبی و لوازم بهداشتی دیگر با اجازه بهداری زندان، ناخن‌گیر فاقد چاقو، ماشین اصلاح دستی، رادیو یک موج باطری دار.
ماده 57- به استثنای لوازم مذکور در ماده فوق نگهداری و استفاده از اشیاء دیگر موکول به پیشنهاد رئیس زندان و تصویب مدیر کل استان می‌باشد.
ماده 58- زندانی حق آوردن لوازم و ابزار کار از کارگاه و آموزشگاه را به داخل زندان یا بازداشتگاه ندارد.
ماده 59- در هر زندان قسمتی به نام تشخیص به منظور شناخت شخصیت زندانیان و طبقه‌بندی آنان با استفاده از خدمات کارشناسان متخصص تشکیل می‌گردد که تهیه و تنظیم و نگهداری پرونده شخصیتی زندانی به شرح مواد بعدی به عهده این قسمت است.
ماده 60- محکومان حداکثر دو ماه در قسمت پذیرش و تشخیص تحت آزمایش‌های پزشکی، روانپزشکی، آزمون‌های روانشناسی و شناخت شخصیت و استعداد قرار گرفته و میزان سلامت جسمی و روانی معلومات و اطلاعات مذهبی و علمی و فنی آنان از جهت شناخت شخصیت بررسی و تعیین می‌گردد. مددکاران اجتماعی طبق فرم‌های تنظیمی که بر اساس موازین اسلامی از سوی سازمان تهیه می‌شود در خصوص سوابق زندگی تحقیقات لازم به عمل آورده گزارش کاملی از گذشته محکوم از دوران طفولیت تا زمان تنظیم گزارش در محیط‌های مختلف خانوادگی، تحصیلی، محلی، حرفه‌ای و غیره را با اظهارنظر خود تهیه می‌نمایند. در انقضاء مدت اقامت زندانی در قسمت پذیرش و تشخیص کلیه گزارش‌های متخصصین در پرونده او متمرکز می‌شوند تا در شورای طبقه‌بندی مطرح شود.
ماده 61- در هر زندان شورائی با ترکیب زیر به نام شورای طبقه‌بندی زندانیان تشکیل می‌شود: مسئولین واحدهای قضائی، فرهنگی، انتظامی، رئیس اندرزگاه مربوطه، یک نفر روانشناس و یک نفر مددکار که در قسمت تشخیص فعالیت می‌نماید با انتخاب رئیس زندان.
تبصره 1- قاضی ناظر زندان می‌تواند در جلسات شورای طبقه‌بندی شرکت نماید.
تبصره 2- شورای طبقه‌بندی در اتخاذ تصمیمات مربوط به زندانیان حتی‌الامکان نظر واحد حفاظت و اطلاعات زندان را اخذ می‌نماید.
تبصره 3- انتخاب رئیس شورا و تایید مصوبات آن به عهده رئیس زندان است.
ماده 62- شورای طبقه‌بندی در موارد زیر اتخاذ تصمیم می‌نماید:
الف- تعیین و تقسیم محل استقرار زندانیان.
ب- اشتغال یا عدم اشتغال به کار زندانیان در مراکز اشتغال داخل و یا خارج زندان.
ج- اظهارنظر در زمینه احراز شرائط آزادی مشروط و عفو زندانیان با رعایت مقررات مربوطه.
تبصره 1- اشتغال به کار زندانیان در خارج از محوطه زندان مستلزم کسب موافقت مرجع قضائی مربوطه خواهد بود.
تبصره 2- نقل و انتقال زندانی در داخل زندان در اختیار رئیس زندان می‌باشد.
ماده 63- شورای طبقه‌بندی هفته‌ای یک بار تشکیل و با حضور اکثریت اعضاء رسمیت می‌یابد، تصمیمات شورا با اکثریت آراء قطعی و قابل اجراست. در صورت لزوم به دعوت رئیس زندان جلسه فوق‌العاده تشکیل خواهد شد.
ماده 64- مدیر کل استان یا رئیس زندان با تصویب شورای طبقه‌بندی و به منظور تشویق زندانیان پیشنهاد عفو یا آزادی مشروط آنها را به مراجع مندرج در بندهای ل و م ماده 20 این آئین‌نامه تقدیم می‌دارند.
تبصره- اشتغال به کار زندانیان در صورت عدم ممنوعیت در حکم، پس از تصویب شورای طبقه‌بندی خواهد بود.
ماده 65- زندانیان حسب سابقه، سن، جنسیت، نوع جرم، تابعیت، مدت مجازات، وضع جسمانی و روانی و چگونگی شخصیت و استعداد به یکی از قسمت‌های زندان یا موسسات تامینی و تربیتی معرفی می‌گردند.
تبصره- زندانیان زن می‌توانند اطفال خود را تا سن دو سال تمام به همراه داشته باشند. روسای زندان‌ها می‌توانند در هر زندان نسبت به تفکیک و جداسازی اطفال 2 سال تا 6 سال در محل مجزا (مهد کودک) اقدام و یا نسبت به انتقال اطفال موصوف به بهزیستی یا موسسات نگهداری اطفال مبادرت نمایند.

فصل دوم- امور داخلی، برنامه‌های روزانه، تغذیه و بهداشت
ماده 66- در صورت امکان به هر زندانی یک اطاق با وسائل لازم داده می‌شود و هر گاه زندانیان به طور دسته‌جمعی نگهداری شوند باید منتهای کوشش و دقت را در انتخاب افراد یک گروه از حیث تناسب سن و جهات دیگر بخصوص به هنگام خواب به عمل آورده و مخصوصاً در شب بازدید و نظارت بیشتری درباره آنان اعمال گردد.
ماده 67- لوازم آسایشگاه برای هر زندانی عبارت است از: تختخواب، تشک، بالش، دو تخته پتو، ملحفه برای پتو و تشک و بالش (تغییر محل این لوازم در آسایشگاه به دلخواه زندانی ممنوع است).
ماده 68- زندانیان مکلفند در حفظ و نگهداری و نظافت کامل لوازم زندان مراقبت‌های لازم را به عمل آورند.
ماده 69- زندانی به هیچ وجه حق روشن کردن آتش و استفاده از چراغ‌های خوراک‌پزی و نگهداری نفت و بنزین و وسائل برقی و سایر مواد محترقه را در داخل زندان یا بازداشتگاه ندارد.
ماده 70- برنامه روزانه زندان‌ها و بازداشتگاه‌ها بایستی بدون تبعیض و استثناء درباره کلیه زندانیان یکسان به مورد اجرا گذاشته شود. برنامه زندان‌ها و بازداشتگاه‌ها به شرح زیر است:
اذان صبح، بیدار باش و تا طلوع آفتاب انجام فرائض دینی و استحمام و نظافت آسایشگاه و انجام امور شخصی، طلوع آفتاب ورزش اجباری صبحگاهی، صرف صبحانه و سپس شرکت در کلاس‌ها یا کارگاه‌ها. ظهر تا 2 بعد از ظهر انجام فرائض دینی و صرف نهار و استراحت، 2 بعدازظهر به بعد شرکت در کلاس‌ها یا کارگاه‌ها. مغرب به جای آوردن فرائض دینی. شام و ساعت 22 خاموشی.
تبصره- در صورتی که تلویزیون برنامه آموزشی مفیدی برای زندانیان داشته باشد ریاست زندان می‌تواند خاموشی را تا پایان برنامه تلویزیون به تاخیر اندازد.
ماده 71- بیماران و افراد سالخورده با صدور گواهی معذوریت از طرف پزشک زندان و تایید آن توسط مسئول بهداری برای مدتی که در گواهی تصریح می‌گردد از اجرای برنامه‌های روزانه معاف خواهند بود.
ماده 72- در موقع امتحانات و بنا به ضرورت، برای مطالعه و به منظور تشویق زندانیان با کسب اجازه کتبی از مسئول زندان، استفاده از روشنائی با رعایت سکوت کامل بدون ایجاد مزاحمت برای دیگران مجاز می‌باشد.
ماده 73- پس از خاموشی باید در محوطه زندان سکوت کامل برقرار باشد. همچنین در موقع کار و تحصیل و گردش و ورزش و تفریحات سالم و انجام وظائف جاری رعایت نزاکت و ادب و احترام و متانت در گفتار و کردار و رفتار در همه جا و تمام ساعات شبانه روز الزامی است.
ماده 74- فریاد زدن، آواز خواندن با صدای بلند، جر و بحث و گفتگوهای تند که مخل امنیت زندان گردد، مشاجره و ارتکاب هر عمل فردی یا دسته‌جمعی که نظم و آرامش داخل زندان را مختل سازد، صحبت و اشاره کردن به هر نحوی از انحاء از پنجره‌های زندان با خارج مطلقاً ممنوع است.
ماده 75- بازدید بدنی و لوازم همراه زندانیان هنگام ورود و خروج به زندان و آسایشگاه به هر علتی الزامی است.
ماده 76- زندانیان باید مطابق موازین اسلامی تحت نظارت مراقبین مسئول امور تربیتی زندان بوده و از آنان حداقل روز دو نوبت صبح‌ها قبل از شروع ورزش و شب‌ها موقع ورود به آسایشگاه سرشماری به عمل آید.
ماده 77- محل کار و آسایشگاه و اشیاء زندانی مطابق دستور رئیس زندان یا جانشین او بازرسی می‌شود. تمرد یا مقاومت در برابر ماموران بازرسی و سرپیچی از اجرای دستور آنها موجب تنبیهات انضباطی متمرد خواهد شد.
ماده 78- برای حفظ آرامش و امنیت داخل زندان و بازداشتگاه باید حداقل ماهی یکبار کلیه اماکن و لوازم و اشیاء زندانیان به وسیله گروهی با انتخاب رئیس زندان یا جانشین او و تحت تعلیم و نظارت آنان بازرسی شود و با تنظیم صورت مجلس گزارش کار به طور مرتب در پوشه مخصوص بازرسی زندان یا بازداشتگاه بایگانی شود.
ماده 79- میخ زدن یا نوشتن روی دیوارهای زندان یا بازداشتگاه، ترسیم و نقاشی و الصاق عکس و هر گونه نوشته‌ای در آسایشگاه ممنوع است مگر در موارد خاص با اجازه رئیس زندان.
ماده 80- دست زدن زندانیان به سیم‌کشی و تغییر محل لوازم الکتریکی یا تعویض آن به وسیله زندانیان در زندان و بازداشتگاه به کلی ممنوع است.
ماده 81- زندانی باید هر روز صبح قبل از خروج از آسایشگاه نسبت به نظارت اطاق و لوازم آن و مرتب کردن رختخواب خود اقدام نماید. آویزان کردن لباس و لوازم شخصی در آسایشگاه ممنوع است بدین منظور اشکاف‌های مخصوص تهیه و در اختیار زندانیان قرار می‌گیرد.
ماده 82- استعمال دخانیات در اماکن مسقف مطلقاً ممنوع است، مسئولین مربوطه در زندان مکلفند تمهیدات لازم جهت ترک سیگار را فراهم نمایند.
ماده 83- زندانیان مجاز به نگهداری و همراه داشتن پول در زندان نمی‌باشند و جهت رفع نیازمندی‌ها و احتیاجاتشان مسئولین زندان مکلفند با استفاده از روش‌های قابل اجرا تمهیداتی را فراهم نموده تا زندانیان بتوانند از محل موجودی خود نسبت به خرید از فروشگاه‌ها و تهیه سایر مایحتاج خود اقدام نمایند. دستورالعمل موضوع این ماده از سوی سازمان به ادارات کل زندان‌ها ابلاغ خواهد شد.
تبصره- در صورت کشف وجوه نقدی و اوراق بهادار چنانچه زندانی، از وجه نقد استفاده‌های نامشروع، از قبیل قماربازی و دادن رشوه نماید، وجوه مذکور توقیف و مراتب طی گزارشی به مرجع قضائی ارسال می‌گردد و چنانچه استفاده‌های نامشروع از آن به عمل نیامده باشد ضمن طرح موضوع در شورای انضباطی وجود مزبور به حساب وی منظور گردیده و در مورد اوراق بهادار حسب مورد تصمیم قانونی اتخاذ می‌گردد.
ماده 84- در صورت کشف اشیاء ممنوعه چنانچه صرف نگهداری آنها جرم باشد، موضوع طی گزارشی به مرجع قضائی جهت اتخاذ تصمیم ارسال می‌گردد و در غیر این صورت ضمن طرح در شورای انضباطی تا پایان مدت حبس اشیاء مذکور توقیف و نگهداری و یا طی صورت جلسه تحویل خانواده زندانی می‌شود.
ماده 85- مواد مذکور در دو ماده فوق در سه نسخه صورت جلسه شده یک نسخه نزد مرجع قضائی مربوطه و یک نسخه در پرونده زندانی بایگانی و نسخه دیگر به زندانی تحویل می‌گردد.
ماده 86- پوشیدن لباس مخصوص زندانی، برای زندانیان الزامی نیست مگر به تشخیص رئیس زندان.
تبصره- در مواردی که پوشیدن لباس مخصوص زندانی الزامی باشد، رنگ و شکل لباس زندانیان در سراسر کشور متحدالشکل بوده و برحسب فصول و مناطق مختلف و چگونگی و میزان آن از سوی سازمان تعیین خواهد شد. در اینگونه موارد زندانیان می‌توانند با کسب اجازه از رئیس زندان بر حسب ضرورت پزشکی و بهداشتی از البسه زیر شخصی و یا لباس اضافی و کرست طبی استفاده نمایند و این عمل نباید وضع شکل لباس مخصوص زندان را تغییر دهد.
ماده 87- به تشخیص دایره مددکاری از سوی زندان سالیانه به زندانیان نیازمند به میزان مناسب لباس داده شده و مایحتاج بهداشتی ضروری زندانیان نسوان نیز تامین می‌شود.
تبصره – استفاده از بند شلوار و کمربند و نظائر آن به جز شرکت در برنامه‌های ورزشی که از سوی سازمان مجاز تشخیص داده می‌شود ممنوع می‌باشد.
ماده 88- برنامه غذایی زندانیان به تناسب فصول سال به وسیله مدیر کل هر استان تصویب و به زندان‌ها ابلاغ می‌گردد. ادارات مالی و تدارکاتی و انبارهای زندان بر طبق برنامه تنظیمی نسبت به تامین اعتبار و تهیه و تحویل مواد اولیه و دقت در مرغوبیت نوع آن اقدام می‌نمایند.
تبصره- مدیران کل استان‌ها می‌بایست با توجه به شرایط و احتیاجات اقلیمی هر محل نسبت به تغییرات برنامه غذایی در محدوده اعتبار مصوب اقدام نمایند.
ماده 89- غذای روزانه در سه وعده به ترتیب زیر به زندانیان داده می‌شود. صبحانه، نهار، شام و اغذیه لازم که دارای کالری و ویتامین‌های کافی باشد طبق برنامه‌های غذایی مصوب و متناسب با شرائط آب و هوا در هر محل با چای و آب آشامیدنی سالم در اختیار زندانیان گذارده می‌شود. در تهیه وسائل ضروری برای جلوگیری از فساد مواد اولیه خواروبار و در تنظیف ظروف و محوطه آشپزخانه طرف مسئولان مربوطه اهتمام کافی و مستمر به عمل آید.
تبصره 1- زندانیان باید غذای خود را در صورت امکان در سالن غذاخوری زندان صرف نمایند.
تبصره 2- زندانیان بیمار طبق برنامه و نظریه پزشک معالج در مدتی که برای آنان تعیین شده است از غذای مخصوص بهداری استفاده خواهند نمود.
ماده 90- برنامه روزانه زندانیان و برنامه غذایی آنان در ماه مبارک رمضان از سوی سازمان اعلام خواهد شد.
ماده 91- حداقل برنامه غذایی عبارت است از:
نان و پنیر و چای برای صبحانه و نهار یا شام، سبزیجات تازه یا خشک، برنج، سیب‌زمینی، پیاز، حبوبات، انواع لبنیات، تخم‌مرغ و میوه فصل می‌باشد و در هر هفته حداقل سه بار به زندانیان نهار یا شام با گوشت داده می‌شود.
تبصره- نوع غذا برای کلیه زندانیان هر زندان یکسان طبخ و توزیع می‌گردد.
ماده 92- لوازم غذاخوری برای هر زندانی عبارت است از: بشقاب- کاسه- لیوان و قاشق (در صورت امکان از جنس ملامین).
ماده 93- نظافت آشپزخانه، سالن غذاخوری، شستشو و خشک کردن ظروف و لوازم آنها بدون تبعیض و استثناء طبق برنامه زندان به عهده کلیه زندانیان می‌باشد.
ماده 94- در داخل زندان‌ها به اندازه احتیاج با سرمایه بنگاه تعاون، حرفه‌آموزی و صنایع زندانیان کشور و یا زندان، فروشگاه‌های لازم تاسیس و رئیس زندان از نظر حفاظت و مسئولیتی که به عهده دارد بر آنها نظارت خواهد داشت.
تبصره 1- تعیین اجناس و مواد مجاز برای فروش در فروشگاه‌های زندان با توجه به ضرورت حفظ بهداشت و امنیت داخلی زندان با رئیس زندان و تعیین نرخ حسب مورد با بنگاه تعاون، حرفه‌آموزی و صنایع زندانیان کشور یا زندان است.
تبصره 2- اجناس و لوازم فروشگاه‌های زندان باید به قیمت عادلانه روز بوده و در صورت وجود اجناس تعاونی الزماً با قیمت تعاونی فروخته شود.
تبصره 3- صورت ریز مواد و اجناس موجود به نرخ عادلانه به امضای مسئول فروشگاه‌های زندان در تابلوئی که به همین منظور در مدخل فروشگاه نصب می‌گردد درج و در معرض دید مشتریان گذارده می‌شود.
تبصره 4- روسای زندان‌ها مکلفند نظارت کامل بر نرخ اجناس داشته باشند و چنانچه تخلفی صورت گیرد متخلفین را به مراجع مربوطه معرفی نمایند.
ماده 95- زندانیان و ملاقات کنندگان می‌توانند اقلام مورد نیاز خود را از فروشگاه‌های داخل زندان تهیه نمایند. مگر اینکه زندانی به علت تنبیه انضباطی یا دستور پزشک از این امر منع گردیده باشد.
تبصره- فروش لوازم تجملی و مواد محرکه و دارو و وسائل برقی در فروشگاه‌های زندان ممنوع است.
ماده 96- وضع اماکن زندان عموماً و آسایشگاه زندانیان خصوصاً باید منطبق با اصول بهداشتی باشد.
ماده 97- نظافت داخل آسایشگاه، راهرو‌ها، حیاط هواخوری، سرویس‌ها، سالن اجتماعات، نمازخانه، کتابخانه، کارگاه‌ها و موسسات صنعتی، کشاورزی و خدماتی و امثال آن تحت برنامه‌ریزی و نظارت زندان به عهده زندانیان است. اجیر کردن زندانی توسط زندانی دیگر به هر نحو ممنوع است.
تبصره- با زندانیان بیمار و سالخوردگان و کسانی که قادر به انجام کارهائی از قبیل موضوع ماده فوق نباشند وفق ماده 71 رفتار خواهد شد.
ماده 98- بهداری زندان مکلف است حداقل ماهی یکبار نسبت به تست پزشکی کلیه زندانیان اقدام نماید.
ماده 99- حتی‌الامکان باید ترتیبی اتخاذ شود که احتیاجات درمانی و بهداشتی زندانیان بیمار در داخل زندان تامین شود تا به انتقال زندانی به خارج از زندان نیازی نباشد. معهذا در موارد ضروری خروج زندانی از زندان برای معالجه بایستی با تایید بهداری زندان و اجازه رئیس زندان و موافقت قاضی ناظر زندان باشد. در موارد فوری زندانی بیمار به دستور پزشک یا بهداری زندان و اجازه رئیس زندان یا جانشین او به بیمارستان اعزام می‌گردد و مراتب باید در اسرع وقت کتباً به مراجع قضائی ذیصلاح گزارش شود.
تبصره- مراجع قضائی و مسئولین زندان‌ها موظفند وضع زندانیان بیمار صعب‌العلاج یا غیر قابل علاج را رسیدگی و حسب مورد مطابق مقررات به آنان مرخصی اعطا یا با رعایت سایر مقررات مربوطه از طریق عفو یا آزادی مشروط موجبات آزادی آنان را فراهم نمایند.
ماده 100- هزینه درمان عوارض و بیماری‌هائی که ضرورت یا فوریت درمان ندارند و یا در اثر تقصیر ناشی شده است به عهده زندانی و یا مقصر می‌باشد.
ماده 101- کلیه اماکن زندان باید حداقل ماهی یکبار ضدعفونی شود مگر اینکه به علت ظهور حشرات یا بروز اپیدمی و اشاعه ویروس، بیماری‌های موسمی و محلی ایجاب نماید زودتر از موعد مقرر نسبت به گندزدائی لوازم مربوطه و سمپاشی اطاق‌ها در محوطه زندان اقدام شود.
ماده 102- در کارگاه‌ها و اماکنی که زندانیان در آن به کار اشتغال دارند پنجره‌ها باید به اندازه کافی وسیع باشد تا نور و هوای آزاد به قدر کافی داخل شود و در صورت لزوم برای کار و مطالعه آنها نور مصنوعی فراهم گردد. مجاری فاضلاب همیشه باید باز باشد و در رفع عفونت و آلودگی در محوطه و اماکن زندان‌ها مراقبت و اقدام لازم و دائم به عمل آید.
ماده 103- در هر زندان باید وسایل استحمام زندانیان فراهم بوده و زندانی به محض ورود به زندان استحمام نماید.
ماده 104- گرمابه و مستراح و دستشوئی زندان باید همیشه تمیز و نظیف باشد و به اندازه کافی دوش سرد و گرم در دسترس زندانیان گذاشته شود تا بتوانند با توجه به فصول سال حداقل در هفته یکبار استحمام نمایند.
ماده 105- تراشیدن موی سر زندانی الزامی نیست، مگر به موجب رای مرجع قضایی و یا در جرائم معینه ابلاغی از سوی سازمان.
ماده 106- بهداری زندان مکلف است برای پیشگیری از سرایت بیماری‌های واگیردار مانند بیماری‌های آمیزشی و سل و غیره اقدام و با استفاده از همکاری‌ و کمک‌های مالی و فنی وزارتخانه‌ها و موسسات و انجمن‌ها نسبت به تهیه محل و دارو برای درمان کامل بیماران مذکور و همچنین معتادان مواد مخدر یا الکل اقدام نماید.
ماده 107- بهداری زندان موظف است از زندانی تازه وارد معاینات کامل پزشکی به عمل آورده در صورت لزوم با انجام آزمایش‌های تشخیص طبی برنامه‌ریزی و حسب مورد نسبت به درمان یا معرفی وی به مراکز مربوطه اقدام و کلیه اقدامات پزشکی در پرونده زندانی درج گردد.
ماده 108- هر گاه زندانی تازه وار نسخه یا داروئی همراه داشته باشد اخذ و در اختیار بهداری زندان قرار می‌گیرد تا به تجویز پزشک به او داده شود و هر گاه دارو جنبه حیاتی برای زندانی دارد بایستی فوراً پس از معاینه و تجویز پزشک در اختیار وی قرار گیرد.
ماده 109- هر زندانی به محض احساس کسالت جریان را به مسئول امور نگهبانی زندان اطلاع داده و با اخذ معرف‌نامه به بهداری زندان اعزام و دارو و دستورهای لازم پزشکی را دریافت می‌دارد.
ماده 110- زندانی باید در حضور پزشک یا پزشکیار و یا سایر مسئولین داروی مورد احتیاج را مصرف نماید. نگهداری دارو در آسایشگاه ممنوع است، مگر در مواقع ضروری و با تشخیص پزشک.
ماده 111- با تشخیص پزشک بهداری زندان در صورت ضرورت، زندانی بیمار در بیمارستان زندان بستری خواهد شد. گواهی تشخیص ضرورت کتباً باید در پرونده بیمار قید گردد.
ماده 112- زندانیان مبتلا به بیماری‌های روانی، واگیردار و پرخطر باید با لحاظ نظر پزشک متخصص و نیز سیاست‌های وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی به صورت مجزا نگهداری و معالجه شوند.
ماده 113- سازمان می‌تواند در صورت لزوم نسبت به بیمه درمانی زندانیان و یا انعقاد قرارداد با وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی اقدام نماید.
ماده 114- معاینه و عنداللزوم معالجه زندانیان بیمار به عهده زندان است.
تبصره- در صورت نیاز زندانیان بی بضاعت، به دندان مصنوعی، عصا، اعضای مصنوعی، صندلی چرخدار و عینک، انجمن حمایت از زندانیان مکلف به تامین آن می‌باشد.
ماده 115- تمارض زندانیان به هر نحو از انحاء به تشخیص پزشک زندان موجب تنبیه انضباطی خواهد بود.
ماده 116- رئیس بهداری زندان موظف است همه روزه اول وقت از کلیه زندانیان بیمار که در بیمارستان زندان بستری هستند عیادت نموده و پس از پرسش از وضعیت آنان و حصول اطمینان از حسن مراقبت پزشکان و پرستاران نسبت به معالجه و تغذیه صحیح بیماران نظارت کامل و مستمری به عمل آورد.
تبصره- رئیس بهداری هر زندان باید پزشک باشد و در مراکزی که این امکان وجود ندارد، فرد مطلع و آشنا به مسائل پزشکی عهده‌دار این مسئولیت خواهد بود.
ماده 117- در صورت فوت زندانی، رئیس زندان مکلف است مراتب را فوراً به مرجع قضائی محل و پزشک قانونی و قاضی ناظر زندان اعلام و پس از صدور مجوز از سوی مرجع قضائی مربوطه جنازه را حسب مورد به بستگان او تحویل و یا پس از تشییع، دفن نموده و وجوه و لوازم شخصی او با نظر قاضی ناظر زندان بر طبق صورت مجلس و رعایت نکات لازم به ورثه قانونی وی تحویل و رسید اخذ گردد.
هر گاه متوفی بدون وارث باشد باید در اسرع وقت با نظر مقام قضائی ذیصلاح نسبت به تعیین تکلیف لوازم شخصی او در زندان اقدام شود و در صورت امکان تجهیز متوفی با اذن اولیاء باشد.

فصل سوم- اشتغال و حرفه‌آموزی
ماده 118- سازمان با هدف فراگیر نمودن برنامه‌های اصلاحی و تربیتی و به منظور کمک به رفع مشکلات مادی و معنوی زندانیان و خانواده آنان و نیل به خودکفائی می‌تواند از محل جذب کمک‌های مردمی و موسسات خیریه یا درآمد حاصل از موسسات صنعتی، کشاورزی، خدماتی و فرهنگی و بودجه مصوب اعتبار لازم را تامین و هزینه نماید.
ماده 119- سازمان می‌تواند در جهت ایجاد اشتغال برای زندانیان داوطلب کار با استفاده از امکانات سازمان و یا کمک‌های دولتی و یا از طریق دریافت وام یا با مشارکت بانک‌ها و ارگان‌های دولتی، تعاونی‌ها و یا بخش خصوصی اقدام نماید.
ماده 120- زندانیان داوطلب پس از آزمایش‌های لازم و تشخیص استعداد و ذوق و تخصص آنها با کسب نظر شورای طبقه‌بندی و رعایت مقررات این آئین‌نامه در کارگاه‌های داخل زندان یا موسسات صنعتی، کشاورزی و خدماتی خارج زندان به کار گمارده می‌شوند.
ماده 121- زندانیان باید به حرفه‌هائی که مستلزم دیدن دوره‌های تعلیماتی برای کسب مهارت و تخصص می‌باشد و از طرف سازمان ابلاغ می‌شود به کار گمارده شوند تا در طول زمان بتوانند با طی مراحل مختلف آموزشی به اخذ گواهینامه مهارت فنی در رشته مخصوص نائل گردند.
ماده 122- زندانیان می‌توانند با موافقت رئیس زندان در ساعات بیکاری و فراغت در آسایشگاه خود به کارهای دستی اشتغال داشته باشند. مواد اولیه این نوع کارها منحصراً از طریق فروشگاه زندان در اختیار آنان گذاشته می‌شود.
تبصره 1- هر گاه زندانی نتواند با سرمایه خود اقدام به تهیه مواد اولیه و لوازم مربوطه نماید، این مواد و لوازم از طریق زندان یا انجمن حمایت از زندانیان تهیه و در اختیار وی گذارده خواهد شد. در این صورت پس از کسر هزینه تهیه لوازم اولیه یک چهارم از سود حاصله به عنوان سهم سرمایه برداشت و به حساب صندوق زندان یا انجمن حمایت از زندانیان واریز و بقیه به حساب زندانی منظور می‌گردد.
تبصره 2- زندانی مجاز است کار دستی خود را پس از قیمت‌گذاری توسط زندان و با استفاده از نظر خبره به هر نحو که خود می‌داند به زندان یا به اشخاص دیگر واگذار یا به فروش برساند. در صورت فروش یا واگذاری به غیر قیمت فروش نباید از قیمت تعیین شده توسط زندان کمتر باشد.
ماده 123- ساعات کار و استراحت زندانیان در موسسات صنعتی، کشاورزی و خدماتی داخل یا خارج زندان با توجه به موقعیت محل و نوع و کیفیت کار و با رعایت فصل دوم از بخش دو این آئین‌نامه از طرف رئیس کارگاه یا موسسه مربوطه با هماهنگی رئیس زندان تعیین و به مورد اجرا گذاشته می‌شود.
ماده 124- مزد روانه زندانیان به تناسب درجه مهارت و کاردانی هر یک از آنان و میزان و نوع کاری که انجام می‌دهند به وسیله مدیر کل استان تعیین می‌شود.
ماده 125- مزد ماهیانه کار زندانی به شرح زیر تقسیم می‌گردد:
1- پنجاه درصد (50%) به حساب بانکی سرپرست موقت عائله تحت تکفل زندانی واریز می‌گردد.
2- بیست و پنج درصد (25%) به حساب زندانی واریز می‌شود که در موقع آزادی به او پرداخت گردد.
3- بیست درصد (20%) به حساب خود زندانی برای مخارج ضروری پرداخت می‌شود.
4- پنج درصد (5%) برای جبران خسارت و حوادث ناشی از کار بر اساس قرارداد فی‌مابین سازمان و زندانیان شاغل اختصاص داده خواهد شد.
تبصره- در صورتی که زندانی فاقد عائله تحت تکفل باشد مبلغ 50% دستمزد مذکور در بند (1) نیز به حساب زندانی واریز می‌گردد.
ماده 126- در موقع انتقال زندانی به زندان یا موسسه دیگر در اسرع وقت کلیه مطالبات او پس از تسویه حساب کامل به محل زندان جدید حواله و منتقل می‌شود.
ماده 127- موسسات صنعتی، کشاورزی و خدماتی مکلفند:
الف- در صورت بروز حوادث ناشی از کار هزینه خسارت وارده به زندانیان را از محل پنج درصد (5%) وضوع بند 4 ماده 125 پرداخت نمایند.
ب- کلیه مقررات ایمنی، حفاظتی، بهداشتی را طبق ضوابط قانونی رعایت نمایند.
ج- دفاتر رسمی زیر را در کلیه کارگاه‌ها و موسسات صنعتی، کشاورزی و خدماتی به هر شکل که اداره می‌شود تنظیم نمایند.
1- دفتر روزانه 2- دفتر کل- 3 – دفتر درآمد 4- دفتر اموال 5- دفتر سفارشات 6- دفتر صندوق 7- دفتر دستمزد زندانیان 8- دفتر انبار 9- دفتر حساب درآمد و هزینه شخصی زندانیان به منظور تعیین و اعلام موجودی هفتگی پس انداز قابل پرداخت آنان به فروشگاه‌های زندان.
تبصره 1- پرداخت موجودی حساب پس‌انداز هنگام آزادی به شرط آنکه منع قانونی نداشته باشد پس از تسویه حساب از کلیه قسمت‌های زندان بلامانع است.
تبصره 2- در صورت رایانه‌ای شدن واحد مربوطه مندرجات دفاتر مزبور به رایانه منتقل خواهد شد.
ماده 128- نحوه اداره کارگاه‌ها و موسسات صنعتی، کشاورزی و خدماتی به شرح ذیل خواهد بود:
الف- مسئولیت اداره امور کارگاه‌ها و موسسات صنعتی، کشاورزی و خدماتی از حیث نوع و میزان تولید، کیفیت و کمیت کار، خرید و فروش و معاملات و انعقاد و انجام قراردادها و مسائل فنی و تخصصی و سایر موارد از این قبیل بر عهده مدیریت کارگاه یا موسسات می‌باشد.
ب- مسئولیت امور انتظامی و امنیتی و در اختیار قرار دادن کارگران، نحوه و کیفیت اعزام آنان به کارگاه و نیازهای فرهنگی و بهداشتی زندانیان بر عهده رئیس زندان می‌باشد.
ماده 129- استفاده از زندانیان در امور نگهبانی و انتظامی و اداری زندان و دیگر دستگاه‌ها ممنوع است.
ماده 130- انجام امور خدماتی داخل بندها و اندرزگاه‌ها و موسسات صنعتی، خدماتی و کشاورزی و همچنین کارگاه‌ها به طور نوبتی بدون تبعیض توسط زندانیان انجام می‌گیرد.
تبصره – اگر زندانی بدون عذر موجه از انجام وظائف محوله در داخل زندان و موسسات وابسته خودداری نماید تخلف و به تشخیص شورای انضباطی موجب تنبیه انضباطی است.

فصل چهارم- فعالیت‌های آموزشی، فرهنگی و تربیتی
ماده 131- به منظور سواد آموزشی و ارتقاء سطح معلومات و جلوگیری از اتلاف وقت زندانیان و همچنین تقویت اراده و پرورش فکر و استعدادهای نهفته آنان در کلیه زندان‌ها از طریق وزارتخانه‌های مربوطه و موسسات آموزشی، علمی و فنی، حرفه‌ای و دولتی یا وابسته به دولت و یا سازمان‌های خیریه و نهضت سوادآموزی، تحت نظر واحدهای مربوط در زندان، آموزش فنی، حرفه‌ای و مذهبی داده می‌شود.
ماده 132- زندانیان در مدت اقامت خود در زندان با توجه به مدت محکومیت‌شان و کیفیت و نوع برنامه‌های آموزش علمی، دینی و فنی، حرفه‌ای پیش‌بینی شده در زندان‌ها به فراگیری سواد و ادامه تحصیلات علمی، دینی و حرفه‌ای اشتغال خواهند داشت.
تبصره- شرکت افراد بی سواد کمتر از شصت سال در کلاس‌های سوادآموزی اجباری است، عدم شرکت در کلاس‌های مزبور می‌تواند موجب محرومیت از امتیازات گردد.
ماده 133- تدریس در آموزشگاه‌های علمی و فنی، حرفه‌ای زندان‌ها با همکاری وزارتخانه‌ها و سازمان‌ها و موسسات آموزش علمی و فنی، حرفه‌ای وسیله مربیان علمی حرفه‌ای و طبق برنامه تنظیمی توسط واحدهای مربوطه در زندان انجام می‌گیرد.
ماده 134- آزمون سالیانه باید مطابق برنامه رسمی دستگاه‌های مربوط در داخل زندان‌ها به عمل آید و به محصل هر کلاس گواهینامه رسمی بدون اشاره به زندانی بودن او با انجام تشریفات خاص که جنبه تشویق به تحصیل داشته باشد اعطاء می‌گردد.
ماده 135- به منظور کمک به بازسازی اجتماعی زندانیان و جذب کامل آنها در محیط اجتماعی، سازمان مکلف است وسائل تحصیل ابتدائی، راهنمائی، متوسطه و عالی و دوره‌های تخصصی، علمی و فنی، حرفه‌ای را برای علاقه‌مندان به ادامه تحصیل از طرف اجرای برنامه‌های عادی یا مکاتبه‌ای با رعایت مقررات مربوط از طریق وزارتخانه‌ها و موسسات ذیربط در داخل زندان فراهم نماید.
ماده 136- پرداخت هزینه‌های مربوطه به تحصیلات عالی از طریق برنامه‌های عادی یا مکاتبه‌ای با خود زندانی است. زندان مکلف است به هزینه زندانی کتب و وسائل لازم را تهیه و در اختیار او قرار دهد.
تبصره- در صورتی که زندانی به جهت عدم بضاعت قادر به پرداخت هزینه‌های مذکور در این ماده نباشد پرداخت هزینه‌ها از طریق انجمن حمایت از زندانیان صورت می‌گیرد.
ماده 137- امتحانات نهایی ابتدائی، راهنمایی، متوسطه و عالی با نظارت مستقیم وزارتخانه‌ها و موسسات مربوطه در داخل زندان انجام می‌شود.
ماده 138- زندانی با موافقت رئیس زندان به عنوان فعالیت‌های فردی و ممتاز علاوه بر اجرای برنامه‌های تحصیلی می‌تواند مطالعات دانشگاهی، فنی، حرفه‌ای و تحقیقاتی خود را شخصاً در زندان انجام دهد و وسائل و لوازم مورد نیاز خود را با رعایت نظامات داخلی زندان‌ها به هزینه شخصی خود و در صورت امکان به هزینه دولت از طریق مسئولین برنامه‌های آموزشی زندان تدارک نماید.
ماده 139- در هر زندان با جلب کمک و همکاری وزارتخانه‌ها و سازمان‌ها و موسسات کتابخانه مجهزی با توجه به تعداد زندانیان تاسیس و کتب علمی، مذهبی، اخلاقی و فنی در حد نیاز برای مطالعه زندانیان تهیه می‌شود زندانیان می‌توانند در ساعات مقرر در کتابخانه به مطالعه پرداخته و با اجازه مسئولین کتابخانه به طور امانت از کتابخانه کتاب اخذ نموده، سپس با رعایت نظافت کامل و بدون عیب و نقص آن را عیناً به کتابخانه مسترد نمایند.
ماده 140- هر زندانی که نسبت به حفظ نظافت و یا اعاده به موقع کتاب به کتابخانه مسامحه نماید با نظر مسئول کتابخانه و موافقت رئیس زندان از عهده غرامت مربوطه بر خواهد آمد.
ماده 141- استفاده از مجلات و روزنامه‌های مجاز در داخل زندان بلامانع است.
ماده 142- با جلب کمک و همکاری نهادهای ذیربط در زندان وسائل آموزشی سمعی و بصری لازم جهت زندانیان تدارک و تامین می‌گردد.
ماده 143- هنگام پذیرش زندانی دین رسمی او در برگه پرسشنامه درج و به منظور تقویت و تحکیم مبانی دینی زندانیان و اجرای آداب و مراسم دینی آنان با جلب کمک وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی از طریق مسئولین مربوطه زندان (در زندان محل) وسیله و تسهیلات لازم جهت انجام فرائض دینی آنها فراهم می‌گردد.
ماده 144- هر زندانی که دارای یکی از ادیان رسمی کشور باشد می‌تواند در آسایشگاه عمومی یا انفرادی خود یک جلد کتاب آسمانی، کتاب دعا، سجاده و مهر نماز جهت اجرای فرائض دینی خود نگهداری نماید.
ماده 145- هر زندانی که دارای یکی از ادیان رسمی کشور باشد در صورت لزوم می‌تواند تقاضا نماید تا پس از موافقت رئیس زندان نماینده مذهبی او در زندان حضور یافته در اجرای آداب و مسائل مذهبی او را هدایت و ارشاد نماید.
ماده 146- در هر زندان در صورت امکان وسائل و امکانات ورزشی و تربیت بدنی از قبیل تامین کادر مربیان ورزشی و تدارک سالن سر پوشیده و زمین و وسائل لازم برای ورزش‌های فردی و گروهی فراهم می‌گردد.
ماده 147- به منظور سلامت جسم و روح زندانیان، اجرای برنامه‌های ورزش صبحگاهی در زندان‌ها برای زندانیانی که قادر به انجام ورزش می‌باشند، اجباری است و طبق برنامه‌ای که برای آنان تنظیم می‌شود باید حداقل روزانه نیم ساعت در هوای آزاد ورزش نمایند.
ماده 148- زندانی می‌تواند به پیشنهاد رئیس زندان و موافقت مدیر کل مربوطه و مقامات قضائی با اجرای تشریفات قانونی و انتظامی در مسابقات ورزشی و فعالیت‌های فرهنگی و مذهبی خارج از زندان شرکت نماید.
تبصره- شرکت در مسابقات خارج از کشور از شمول این ماده مستثنی است.
ماده 149- به منظور پرورش افکار و استعدادهای هنری و ارتقاء سطح معلومات زندانیان به پیشنهاد معاونت امور فرهنگی و تربیتی موافقت رئیس زندان و با جلب کمک و همکاری‌های وزارتخانه‌ها و موسسات و سازمان‌های ذیربط، در زندان‌ها برنامه‌های نمایش ماهانه ترتیب داده می‌شود.
زندانیانی در نمایش‌های ماهانه‌ای شرکت خواهند کرد که رئیس زندان از طرز کار و رفتار آنان رضایت داشته و صلاحیت اخلاقی آنها را شورای طبقه‌بندی تایید نماید. همچنین به منظور پرورش روح و جسم زندانیان با پیشنهاد رئیس زندان و موافقت مدیر کل و تصویب شورای طبقه‌بندی و موافقت مقامات قضائی مربوطه، زندانیانی که دارای حسن رفتار بوده و مقررات زندان را کاملاً اجرا می‌نمایند، حداقل ماهی یکبار به نماز جمعه یا تفریحگاه‌های عمومی شهر که از سوی زندان به این کار اختصاص داده شده اعزام خواهند شد. بدیهی است حفاظت از زندانیان در چنین مواردی با رعایت مفاد این آئین‌نامه به عهده مامورین انتظامی زندان خواهد بود و در صورت لزوم از سایر نیروهای انتظامی محل استفاده خواهد شد.
ماده 150- نمایش فیلم‌های آموزنده و اخلاقی تحت نظر معاونت فرهنگی و تربیتی در زندان با جلب کمک و همکاری ادارات و سازمان‌های مربوطه با رعایت ماده قبل بلامانع است.
ماده 151- زندانیان می‌توانند در ساعات فراغت خود با رعایت نظم و ترتیب طبق برنامه تنظیمی از برنامه‌های رادیو، تلویزیون استفاده نمایند.
ماده 152- متهمین واجد صلاحیت می‌توانند با صلاحدید مسئولین زندان از برنامه آموزشی، حرفه‌ای، تفریحی و ورزشی استفاده نمایند مگر اینکه به لحاظ عدم شایستگی اخلاقی و نوع و اهمیت جرم ارتکابی و یا دستور قضائی، اجتماع آنان با سایر متهمان و محکومان به مصلحت نباشد.

فصل پنجم- روابط عمومی
ماده 153- زندانیان می‌توانند از اخبار کشور از طریق وسائل ارتباط جمعی مجاز در داخل زندان مانند رادیو، تلویزیون و حداقل یک روزنامه کثیرالانتشار اطلاع حاصل نمایند.
ماده 154- در صورت امکان در هر زندان می‌بایست زیر نظر واحد فرهنگی نشریه ماهانه منتشر و اطلاعات مربوط به فعالیت‌های اصلاحی و ارشادی زندانیان و مقررات انتظامی زندان با درج مقالات خود کمک‌های مادی یا انجام خدمتی را از مردم طلب نماید و مطالب مندرج در نشریه داخلی زندان باید صرفا واجد جنبه‌های اخلاقی، تربیتی، علمی، تفریحی، و سرگرم کننده باشد.
ماده 155- اجازه بازدید از زندان به دستور کتبی مدیر کل زندان‌ها علاوه بر مقامات رسمی کشور فقط به کسانی داده می‌شود که در رشته‌های مربوط به علوم مذهبی، اجتماعی، اخلاقی، تربیتی، جزائی و علوم اداره زندان‌ها تدریس یا تحقیق می‌نمایند یا آنهائی که در انجمن‌های خیریه به فعالیت‌های مذهبی، اجتماعی و اصلاح زندانیان عضویت دارند.
ماده 156- مقامات مجاز برای ورود به زندان‌ها و موسسات تامینی و تربیتی عبارتند از:
رئیس قوه قضائیه، رئیس دیوان عالی کشور، دادستان کل کشور، وزیر دادگستری، رئیس سازمان و معاونین او، مدیران کل سازمان، بازرسان اعزامی رئیس قوه قضائیه، ماموران دفاتر بازرسی و حفاظت اطلاعات سازمان، بازرسان سازمان بازرسی کل کشور طبق ابلاغ صادره، روسای دادگستری، قضات ناظر زندان در حوزه قضائی مربوطه، روسای دادگاه‌ها در ارتباط با پرونده‌های مطروحه نزد آنان.
تبصره 1- اشخاص زیر با اطلاع و اجازه رئیس زندان و رعایت سایر مقررات این آئین‌نامه در حدود وظایف و مشاغل خود و در صورت نیاز می‌توانند وارد زندان شوند: مدیرعامل و رئیس هیات مدیره و کارکنان و مددکاران انجمن حمایت از زندانیان شهرستان محل، دانشجویان و محققین با معرفی‌نامه رسمی از دانشکده یا موسسه مربوطه.
تبصره 2- ورود و خروج عوامل اطلاعاتی وزارت اطلاعات جهت انجام امور محوله پس از معرفی و هماهنگی لازم با سازمان صرفاً در حدود قانون و مقررات تشکیل وزارت اطلاعات خواهد بود.
تبصره 3- ورود با سلاح گرم یا سرد به داخل زندان‌ها به طور کلی ممنوع است و تخلف از آن بر حسب مورد موجب تعقیب انتظامی یا اداری خواهد بود.
ماده 157- عکسبرداری، رد و بدل کردن اشیاء، نامه، حمل ضبط صوت، دوربین عکاسی، مواد ممنوعه و نظایر این قبیل اعمال برای بازدیدکنندگان در مواقع بازدید ممنوع می‌باشد.
ماده 158- بازدید کنندگان باید قبلاً اجازه مخصوص به امضاء رئیس زندان اخذ و به هنگام ورود برگ شناسائی و اجازه کتبی خود را به مسئول امور نگهبانی زندان ارائه دهند، ساعت ورود و مشخصات کامل و علت بازدید و ساعت خروج آنها باید در دفتر مخصوص بازدیدکنندگان ثبت گردد. هر گاه بازدید کننده نظرات اصلاحی یا انتقادی داشته باشد نتیجه مشاهدات و استنباطات خود را در دفتر مزبور منعکس می‌نماید در این صورت مراتب باید از طریق اداره کل به سازمان گزارش شود تا از اینگونه همکاری‌ها و راهنمائی‌ها در بهبود وضع زندان‌ها حداکثر استفاده به عمل آید.
ماده 159- تهیه فیلم و خبر و انتشار شرح احوال و عکس زندانیان به طوری که باعث شناسائی، هتک حیثیت و رسوائی آنان نشود و یا خود کتباً به آنها رضایت دهند، با اجازه معاونت امور فرهنگی و تربیتی سازمان مجاز خواهد بود.
ماده 160- انجام عقد نکاح و طلاق و تنظیم هر گونه سند معامله و قرارداد یا تعهدی که یک طرف آن زندانی باشد بایستی با اجازه مقام قضائی مربوطه یا قاضی ناظر زندان انجام و در صورت لزوم در زندان به وسیله یکی از سر دفتران اسناد رسمی با شرائط عادلانه‌تر از سایر دفاتر اسناد رسمی انجام پذیرد تا موجب تضییع حقوق زندانی یا اشخاص حقیقی و حقوقی دیگر نشود.

فصل ششم- تخلفات و تنبیهات داخل زندان
ماده 161- اعتراض، شکایات و تقاضای ملاقات به صورت دسته‌جمعی و اعتصاب زندانیان به کلی ممنوع است اما هر زندانی می‌تواند شفاهاً یا کتباً تقاضای ملاقات با رئیس زندان را بنماید و اگر شکایت یا اعتراضی دارد آن را در صندوق‌های مربوطه بیندازد و به همین منظور صندوق‌هائی در محل‌های مناسب نصب و حداقل هفته‌ای یک بار تخلیه خواهد شد.
ماده 162- هر زندانی باید به محض اطلاع از وقوع حوادث و پیشامدهای سوء احتمالی و اعمالی که تحقق آن مخل نظم داخلی زندان می‌گردد، مراتب را فوراً به مسئول امور نگهبانی یا به هر یک از مقامات مسئول زندان گزارش دهد.
ماده 163- تندخویی، دشنام، ادای الفاظ رکیک یا تنبیه بدنی زندانیان و اعمال تنبیهات خشن و مشقت‌بار و موهن در زندان‌ها به کلی ممنوع است.
ماده 164- استفاده از دستبند برای زندانی جهت کنترل و جلوگیری از خودزنی و ایذاء و آزار دیگران یا ایراد خسارت به اموال با دستور رئیس زندان و در غیاب وی بالاترین مقام مسئول در زندان مجاز می‌باشد.
تبصره- استفاده از پابند فقط در صورتی مجاز است که به وسیله دستبند یا تمهیدات دیگر نتوان زندانی را کنترل کرد.
ماده 165- در هنگام شورش زندانیان، کارکنان زندان‌ها نهایت سعی خود را در برقراری آرامش و جلوگیری از بروز خونریزی یا ایراد خسارت به افراد و اموال خواهند نمود و عنداللزوم از امکانات انتظامی محل استمداد نموده، جلوی گسترش شورش را گرفته و متخلفین را حسب مورد به دستگاه قضائی و شورای انضباطی زندان معرفی خواهند کرد.
ماده 166- کلیه زندانیان اعم از محکومین و متهمین مکلف به حسن رفتار و سلوک با یکدیگر و اطاعت از دستورات مامورین زندان و رعایت کلیه مقررات داخلی زندان هستند و در صورت تخلف حسب مورد در شورای انضباطی مطرح و تصمیمات متخذه درباره آنها اجرا خواهد شد.
ماده 167- هر گاه زندانیان با یکدیگر اختلافی داشته باشند بایستی موضوع را به اطلاع مامور مراقب بند رسانده تا رئیس اندرزگاه را در جریان امر قرار دهد و رئیس اندرزگاه موظف است به طریق مقتضی رفع اختلاف نماید و هر گاه موفق به حل اختلاف نشود جریان را به رئیس زندان گزارش خواهد کرد تا رئیس زندان حسب مورد اقدام لازم به عمل آورد.
ماده 168- به منظور رسیدگی به تخلفات زندانیان شورای انضباطی با ترکیب اعضای ذیل تشکیل می‌گردد: مسئولین واحدهای قضائی و فرهنگی و انتظامی، حفاظت اطلاعات، رئیس اندرزگاه مربوطه و یک نفر مددکار با انتخاب رئیس زندان، تصمیمات متخذه با اکثریت آراء معتبر است.
ماده 169- تنبیهات انضباطی عبارتند از:
1- توبیخ کتبی با درج در پرونده شخصیتی زندانی.
2- محرومیت از ملاقات حداکثر تا یک ماه.
3- محرومیت از مرخصی تا 6 ماه.
4- زندان انفرادی تا یک ماه.
5- تغییر زندان با رعایت مقررات مربوطه.
6- عدم پیشنهاد عفو و آزادی مشروط حداکثر تا یک سال.
تبصره- مرجع تجدیدنظر خواهی مجازات‌های مقرر در بندهای 4 و 5 و 6 هیأتی مرکب از رئیس و قاضی ناظر زندان و یک نفر به انتخاب مدیر کل زندان‌های استان مربوطه است که بلافاصله رسیدگی نموده و نظر اکثریت لازم‌الاجراء خواهد بود.
ماده 170- شورای انضباطی پس از اتخاذ تصمیم می‌تواند تنبیهات مقرره را به اکثریت آراء کلاً یا جزئاً به مدت شش ماه تعلیق نماید هر گاه در این مدت زندانی مرتکب تخلف یا جرمی نشود اجرای تنبیهات مذکور کان لم یکن می‌گردد در غیر این صورت علاوه بر مجازات تخلف یا جرم ارتکابی اخیر، تنبیهات مقرره در شورای انضباطی نیز به مورد اجراء گذارده خواهد شد.
ماده 171- آراء شورای انضباطی در خصوص تنبیه زندانیان به دستور رئیس زندان یا جانشین او اجرا و صورت مجلس حاکی از ذکر نوع تنبیه و اجرای آن تنظیم و در پرونده زندانی درج و بایگانی می‌گردد. هر گاه زندانی متخلف از تاریخ آخرین تخلف خود به مدت یک سال مرتکب تخلف یا جرم دیگری نشود و از خود مستمراً حسن اخلاق و رفتار نشان دهد آثار تبعی تنبیه مقرر منتفی و در غیر این صورت در مواقع عفو و بخشودگی در جدول رفتار زندانی به عنوان امتیاز منفی منظور و مورد نظر قرار خواهد گرفت.
ماده 172- هر گاه اعمال ارتکابی زندانی علاوه بر تخلف انضباطی واجد وصف جزائی یا حقوقی باشد، ضمن محکومیت به تنبیهات مندرج در آئین‌نامه مراتب به مرجع قضائی محل جهت اتخاذ تصمیم قانونی گزارش می‌شود و توسط رئیس یا معاونت قضائی زندان تا حصول نتیجه پیگیری خواهد شد.
ماده 173- زندانی مکلف است کلیه خساراتی را که به زندان و موسسات وابسته وارد می‌کند جبران نماید و در صورت عمدی بودن یا عدم جبران طبق مقررات قانونی به مراجع قضائی معرفی می‌گردد. همچنین در صورتی که وجه خسارت تا مبلغ پانصد هزار ریال باشد رئیس زندان یا جانشین او می‌تواند وجه مذکور را از حساب یا وجوه مربوط به زندانی برداشت نموده و موضوع را کتباً به زندانی ابلاغ نماید.

بخش سه: رابطه زندانی با خارج از زندان
فصل اول- ملاقات
ماده 174- کلیه زندانیان اعم از متهم و محکوم تحت نظارت کامل و طبق مقررات این آئین‌نامه مجاز به داشتن ارتباط با بستگان و آشنایان خود می‌باشند و این ارتباط به وسیله ملاقات و مکاتبات انجام می‌پذیرد.
تبصره- چنانچه ملاقات یا مکاتبه متهمی مخالف حسن جریان محاکمه باشد قاضی مربوطه می‌بایست کتباً ملاقات با زندانی یا مکاتبه وی را ممنوع اعلام کند. در این صورت و در مدت ممنوعیت حسب مورد ملاقات با زندانی و یا مکاتبه او فقط با اجازه کتبی مراجع قضائی ذیصلاح مجاز می‌باشد. تخلف از مفاد این تبصره موجب تعقیب انتظامی یا اداری متخلف خواهد بود. ولی به مجرد شروع محاکمه وکیل مدافع شخص بازداشت شده حق خواهد داشت که با او ملاقات نماید و هیچ یک از ماموران انتظامی یا اداری و قضائی نمی‌توانند به هیچ وجه از این ملاقات جلوگیری نمایند.
ماده 175- محل ملاقات عمومی زندانیان حتی‌الامکان بایستی مجهز به دیوارهای شیشه‌ای نشکن و وسائل تلفن و لوازم ضد صوت باشد و وسائل مذکور باید طوری تعبیه گردد که هنگام ملاقات و مکالمه زندانیان با اشخاص، مزاحمت برای سایرین فراهم نگردد و مکالمات به سهولت انجام پذیرد.
تبصره- مسئولین زندان‌ها می‌توانند برای بنای چنین محل‌هائی که در جهت رفاه خانواده زندانیان احداث می‌گردد از اعتبارات انجمن‌های حمایت از زندانیان محل استفاده نمایند.
ماده 176- زوج یا زوجه، پدر، مادر، برادر، خواهر و فرزندان زندانی و همچنین پدر و مادر همسر وی حق دارند طبق شرایط ملاقات‌های هفتگی با زندانی ملاقات کنند و سایر بستگان و دوستان زندانی در صورت درخواست با کسب اجازه از طرف رئیس زندان یا قاضی ناظر زندان می‌توانند ملاقات کنند.
ماده 177- زندانیانی که حسن رفتار و کردار داشته باشند با صلاحدید رئیس زندان می‌توانند با همسر و فرزندان و پدر و مادر و برادر و خواهر و پدر و مادر همسر خود با حضور مامور مراقب ملاقات حضوری نمایند.
ماده 178- زندانیان موسسات صنعتی، کشاورزی و خدماتی نیز می‌توانند حداقل هفته‌ای یک بار با اشخاص مذکور در ماده 177 ملاقات نمایند. محل ملاقات این گروه از زندانیان در محل مناسبی که به این منظور اختصاص داده می‌شود انجام خواهد شد در این صورت حضور یک مامور مراقب ضروریت است.